Dimensioni vertikal i vetëdijes me jetën horizontale, vuajtjen e qëllimshme, tradhtinë e brendshme dhe ringjalljen si zhvillim i “trupave më të lartë”,
1. Kryqi si diagram i kryqëzimit të brendshëm
Kryqi që njerëzit mbajnë rreth qafës është një diagram i kryqëzimit të tyre të brendshëm, por ata kurrë nuk e kuptojnë kuptimin e tij të vërtetë.
George Gurdjieff-i e shihte simbolin qendror të krishterimit si diçka rrënjësisht të ndryshme nga ajo që shekujt e teologjisë kishin mësuar. Ai nuk e mohonte që Jezusi nga Nazareti u kryqëzua nën Poncin Pilat dhe as nuk e hidhte poshtë realitetin historik të ekzekutimit. Ajo që ai vuri në pikëpyetje ishte besimi i rehatshëm se ky akt i lashtë, në një farë mënyre, e kishte kryer tashmë transformimin shpirtëror në emër të njerëzimit, duke mos kërkuar asgjë nga besimtarët përveç besimit dhe adhurimit.
Sipas mësimeve të Gurdjieff-it, të dokumentuara në librin “In Search of the Miraculous”, kryqëzimi përfaqëson një proces të brendshëm që duhet të ndodhë në çdo njeri që përpiqet në mënyrë të vërtetë të zgjohet. Kryqi nuk është kryesisht doktrinë teologjike apo mësim moral; ai është një përshkrim i saktë i asaj që ndodh kur vetëdija hyn në jetën mekanike.
Vdekja e Krishtit, në këtë kuptim, nuk kishte të bënte me shpëtimin e njerëzimit thjesht përmes besimit; ajo kishte të bënte me shfaqjen e asaj çfarë kushton realisht zgjimi. Kjo qasje synon të zbulojë kuptimin ezoterik të procesit të kryqëzimit të Krishtit, bazuar në mësimet e dokumentuara të Gurdjieff-it.
2. Gjendja mekanike dhe personaliteti i rremë
Për të kuptuar pse kryqëzimi bëhet i domosdoshëm, duhet njohur fillimisht gjendja reale e qenieve njerëzore të zakonshme. Mësimi i Gurdjieff-it e jep këtë me një saktësi të pashpjegueshme:
– Mendimet shfaqen automatikisht, të nxitura nga jashtë dhe jo nga zgjedhja e vetëdijshme.
– Emocionet reagojnë sipas modeleve të programuara që nga fëmijëria.
– Veprimet përsëriten pafund, ndërsa njerëzit imagjinojnë se po marrin vendime të lira.
Kjo strukturë mekanike formon atë që Gurdjieff-i e quajti “personalitet i rremë”, që është një “vetvete e ndërtuar”, e përbërë tërësisht nga materiale të huazuara: zakone të kopjuara nga prindërit, opinione të përthithura nga kultura, reagime të kushtëzuara nga përvoja, dhe identifikime të formuara për t’u mbrojtur kundër cënueshmërisë.
Personaliteti i rremë beson se është “Uni” i vërtetë. Ai mban histori të ndërlikuara për atë se kush është njeriu, çfarë do dhe çfarë “i takon”.
E vërteta tronditëse, është se shumica e njerëzve nuk kanë asnjë vetvete autentike përtej këtij personaliteti të rremë. Thelbi (essnca) ka reshtur së zhvilluari rreth moshës 5‑6 vjeç, i ngrirë në nivele fëmijërore, ndërsa personaliteti është bërë gjithnjë e më i sofistikuar në mbrojtje dhe justifikime.
Një i rritur i arsimuar, me mendime komplekse dhe shije të rafinuara, mund të mbajë brenda një thelb të një fëmije të frikësuar, të krijuar përmes modeleve mekanike të vendosura përpara se të fillonte kujtesa e vetëdijshme.
3. Krishti si parim i vetëdijes dhe kryqëzimi i personalitetit të rremë
Zgjimi kërcënon të gjithë këtë strukturë. Vetëdija e vërtetë nuk mund të bashkëjetojë me funksionimin mekanik. Kur vetëdija reale nis të shfaqet, ajo ekspozon iluzionet nga të cilat varet personaliteti i rremë për mbijetesë. Krijohet një konflikt i pashmangshëm: njëra palë duhet të “vdesë”. Ose vetëdija do të shtypet dhe do të harrohet, ose personaliteti i rremë do të çmontohet, hap pas hapi. Nuk ka kompromis të rehatshëm, as “mes të artë” ku të dyja mund të bashkëjetojnë në paqe.
Kryqëzimi përfaqëson pikërisht këtë vdekje të personalitetit të rremë nën vëzhgimin e vazhdueshëm të vetëdijes. Krishti në kryq bëhet simbol i asaj që duhet t’i ndodhë vetes së ndërtuar, kur ajo nuk mund të shmangë më shikimin e zbrazëtisë së saj.
Në interpretimin ezoterik të Gurdjieff-it, të dokumentuar nga nxënës si Maurice Nicoll, Krishti përfaqëson një parim tërësisht të vetëdijshëm, jo një “shpëtimtar pasiv”. Krishti është inteligjencë e “zgjuar” që vepron brenda jetës, duke demonstruar mundësinë e qenies reale përballë ekzistencës mekanike.
Simboli i Krishtit përfshin disa cilësi thelbësore:
– Vetëdije e pastër që vëzhgon pa u identifikuar.
– Unitet në vend të shumëllojshmërisë së dëshirave dhe mendimeve kontradiktore.
– “Unë” i vërtetë që përfaqëson diçka të përhershme, jo të përkohshme.
– Vullnet i vetëdijshëm që mund të zgjedhë realisht, në vend që të reagojë thjesht ndaj stimujve.
Forcat e rreshtuara kundër Krishtit në rrëfimin e Ungjijve nuk janë demonë mbinjerëzorë apo “e keqja kozmike”; ato janë modelet mekanike të jetës së zakonshme: kërkimi i rehatisë, frika nga ndryshimi, lidhja me zakonin, presioni shoqëror për konformitet dhe tërheqja gravitacionale e injorancës.
Kur vetëdija përpiqet të vendoset brenda ekzistencës mekanike, këto forca mobilizohen kundër saj me intensitet dhe dinakëri të çuditshme. Kryqëzimi është procesi që ndodh kur vetëdija e vërtetë futet në një jetë që ka funksionuar automatikisht për dekada: pjesët mekanike që kanë sunduar sjelljen që nga fëmijëria, përballen papritur me diçka që mund t’i shohë, t’i vërë në dyshim dhe të refuzojë t’u bindet. Reagimi i tyre është i parashikueshëm: ato sulmojnë, justifikojnë, krijojnë kriza, prodhojnë emocione të fuqishme të dizajnuara për të përmbytur vetëdijen ende të brishtë.
4. Kryqi si ndërthurje e dy forcave: dimensioni vertikal dhe ai horizontal
Kozmologjia e Gurdjieff-it, e shprehur simbolikisht në “Beelzebub’s Tales”, tregon se forma e kryqit nuk është rastësore. Ajo përfaqëson ndërthurjen e dy forcave themelore që duhet të takohen në çdo njeri që përpiqet të zgjohet.
“Vija vertikale” përfaqëson aspiratën e vetëdijshme, synimin lart drejt një vetëdijeje më të lartë dhe përpjekjen e qëllimshme për ta kujtuar veten, në vend që të zhduket në gjumë. Ky dimension kërkon punë të vazhdueshme, luftë të ndërgjegjshme kundër tërheqjes së zakoneve dhe gjumit psikologjik – është dimensioni i evolucionit dhe i mundësisë për t’u zhvilluar përtej kufijve që ka vendosur natyra.
“Vija horizontale” përfaqëson jetën e zakonshme me të gjitha kërkesat e saj: marrëdhënie që kërkojnë vëmendje, detyrime që duhen përmbushur, përgjegjësi që nuk mund të shmangen, dhe rrjedhën e pafundme të situatave profesionale që kërkojnë përgjigje. Është dimensioni i ekzistencës së përditshme, ku duhen paguar faturat, duhen bërë biseda, duhen marrë vendime dhe duhen zgjidhur probleme.
Pikëvështrimi thelbësor në mësimin e Gurdjieff-it është se zgjimi nuk ndodh përmes arratisjes nga vija horizontale (jeta e përditshme) në një “manastir vertikal” të vetëdijes së pastër. Njeriu duhet të mbetet plotësisht i angazhuar në ekzistencën e zakonshme, ndërsa njëkohësisht fut dimensionin vertikal të përpjekjes së vetëdijshme.
Ndërthurja e këtyre dy dimensioneve prodhon kryqin. Aty ku ato takohen, lind fërkimi. Ky fërkim gjeneron vuajtje që nuk mund të shmangen nga askush që merret seriozisht me punën e brendshme – madje as nga Jezusi vetë.
Përpjekja për të ruajtur vetëdijen duke u marrë me njerëz të vështirë, për të qëndruar i pranishëm gjatë detyrave të mërzitshme, për ta kujtuar veten gjatë furtunave emocionale – të gjitha këto krijojnë tension të vazhdueshëm midis aspiratës vertikale dhe kërkesave horizontale.
Gurdjieff-i nuk e mohonte se vetëdija “dhemb”. Por ai nuk sugjeronte që e vërteta në vetvete të ishte mizore, apo se zgjimi prodhon domosdoshmërisht dhimbje. Vuajtja vjen nga Rezistenca – iluzioni që i reziston zbulimit dhe nga konvulsionet e vdekjes së personalitetit të rremë kur ai njeh zbrazëtinë e vet.
5. Vuajtja e qëllimshme, tradhtia e brendshme dhe “kurora me gjemba”
Kur vetëdija rritet përtej niveleve mekanike, bëhen të pashmangshme disa njohje të dhimbshme: vetë-mashtrimi që ka vepruar për dekada bëhet papritur i dukshëm; kontradiktat e brendshme dalin në pah me qartësi tronditëse; gënjeshtrat e rehatshme që e bënin jetën të durueshme shemben nën vëzhgimin e sinqertë; burime kënaqësie që dikur sillnin kënaqësi humbasin autoritetin, kur vetëdija i sheh si reagime mekanike.
Kjo prodhon atë që Gurdjieff-i e quajti “vuajtje e qëllimshme” në “Beelzebub’s Tales” dhe që nuk është dhimbje aksidentale nga rrethana përtej kontrollit, por vuajtja specifike që vjen nga të parit e vetes pa mundësi arratisjeje, nga dëshmimi i mekanicitetit të vet duke qenë i paaftë për ta ndryshuar menjëherë.
Asnjë praktikë e rehatshme “shpirtërore”, asnjë meditim i këndshëm nuk e prodhon këtë transformim; vetëm fërkimi i përpjekjes për të qenë i vetëdijshëm ndërsa modelet mekanike rezistojnë, krijon nxehtësinë e nevojshme për ndryshim të vërtetë. Kryqëzimi simbolizon këtë fazë ku vuajtja bëhet e pashmangshme dhe vetja e ndërtuar po prishet, por asgjë e përhershme nuk ka dalë ende në vend të saj. “Varja mes dy kusarëve” përfaqëson vetëdijen e varur midis të shkuarës që po vdes dhe të ardhmes së pasigurt, duke përjetuar të gjithë peshën e kërkesave të transformimit.
Rrëfimi ungjillor tregon se Krishti u tradhtua nga Juda, një nga dishepujt e tij më të afërt. Në interpretimin psikologjik të Gurdjieff-it, tradhtia përfaqëson ndarjen e pashmangshme brenda kujtdo që tenton transformimin. Kur puna e brendshme fillon, pjesë të ndryshme të psikikës reagojnë ndryshe: një pjesë do vërtet të vërtetën, një pjesë kërkon mbi të gjitha rehatinë, një tjetër kërkon vlerësim, një tjetër do të kthehet në gjumë. Këto nuk bashkëpunojnë; ato konkurrojnë.
Në momente kritike, pjesët më të dobëta sabotojnë përpjekjen e vetëdijshme: sëmundje të papritura, kriza emocionale, mundësi të papritura që kërkojnë “urgjentisht” vëmendje. Gurdjieff-i mësonte se zgjimi tradhtohet gjithmonë nga brenda, përpara se rrethanat e jashtme ta tradhtojnë. Personaliteti i rremë është i gatshëm të sakrifikojë çdo gjë, të krijojë çdo dramë dhe të prodhojë çdo krizë për të penguar vetëdijen të vendosë një qendër të përhershme.
Po kështu, “kurora me gjemba” që ushtarët romanë vendosën mbi kokën e Krishtit, duke e tallur si mbret, përfaqëson psikologjikisht atë që i ndodh çdo njeriu që përpiqet të jetojë me vetëdije brenda një shoqërie mekanike. Të tjerët e keqkuptojnë përpjekjen, e interpretojnë praninë si mendjemadhësi, vetëvëzhgimin si vetëabsorbim. Zërat e brendshëm e tallin punën, e quajnë të kotë, “të padukshme” dhe pa rezultat.
Gurdjieff-i paralajmëronte vazhdimisht se kjo punë nuk jep shpërblime të menjëhershme që personaliteti i rremë mund t’i njohë dhe t’i pranojë. Vetëdija nuk vjen me certifikata, nuk siguron respekt shoqëror dhe nuk jep llojin e kënaqësisë që kërkon egoja. Përkundrazi, ajo sjell një rritje të vetëdijes për mekanicitetin e vet, për mungesën e zgjedhjes reale dhe për faktin sesa thellë ka sunduar personaliteti i rremë.
Kurora me gjemba simbolizon vetëdijen e rrethuar nga dhimbja, jo nga lavdia. Çdo njohje e një modeli mekanik, çdo moment i të parit se si njeriu e ka gënjyer veten, çdo përjetim i pafuqisë së vetëdijes kundër modeleve të rrënjosura, është si një gjemb tjetër në “kurorën” e vetëdijes.
6. Falja, “pse më braktise?” dhe vetëdija pa mbështetje
Një nga momentet më të keqkuptuara në rrëfimin e kryqëzimit është fjalia: “Atë, fali sepse nuk dinë çfarë bëjnë.” Interpretimi tradicional e sheh këtë si virtytin moral suprem, shembullin më të lartë të dashurisë së krishterë ndaj armiqve. Interpretimi i Gurdjieff-it tregon diçka më radikale se “mirësia morale”.
Krishti nuk po reagon emocionalisht ndaj atyre që e torturojnë. Ai nuk po reziston, nuk po justifikon veten, nuk po gjykon as veten, as të tjerët. Kjo përfaqëson liri të plotë të brendshme nga reagimi emocional mekanik. Falja reale, në sistemin e Gurdjieff-it, nuk është “mirësi” apo “mëshirë” në kuptimin e zakonshëm, por zotërim mbi identifikimin me emocionet negative.
Kur njeriun e fyejnë, reagimi mekanik është të ndihet i lënduar, të mbrohet, të kundërpërgjigjet mendërisht ose me fjalë. Ky reagim ndodh automatikisht. Ai që ka zhvilluar vetëdije të vërtetë, mund ta vëzhgojë fyerjen, të shohë reagimin mekanik që nis të formohet dhe të zgjedhë të mos identifikohet me të. Emocioni mund të ngrihet në trup, por ekziston një ndarje mes vetëdijes dhe reagimit mekanik. Vetëdija nuk shkrihet me reagimin, por ruan hapësirën për zgjedhje.
Ky mos‑identifikim është ajo që Krishti demonstron përmes faljes: ai nuk po prodhon ndjenja “pozitive” për të mbuluar negative; ai nuk identifikohet me reagimet që vuajtja do të prodhonte zakonisht. Kjo është liri e plotë nga tirania emocionale – gjendja që Gurdjieff-i e quante vetëdije objektive, ku njeriu mund t’i vëzhgojë proceset e brendshme pa qenë i kontrolluar prej tyre.
Britma “Ati im, pse më braktise?” përfaqëson, në interpretimin e Gurdjieff-it, momentin më kritik të kryqëzimit si proces i brendshëm. Në një fazë të caktuar të punës ekstreme mbi vetëdijen, mbështetjet e jashtme dhe ngushëllimet e brendshme zhduken njëkohësisht: rehati të vjetra nuk funksionojnë më, ngushëllimet emocionale zhduken, besimet që i jepnin kuptim përpjekjes humbin fuqinë, vetë puna ndjehet bosh, mekanike.
Edhe vetë “puna shpirtërore”, që dikur i jepte njeriut identitet dhe shpresë, mund të shihet si një tjetër strukturë e ndërtuar nga personaliteti i rremë për t’u ndier i veçantë. Kjo nuk është dështim i metodës, por faza e fundit e shkrirjes së imagjinatës, shpërbërja e iluzionit të fundit të rehatshëm. Vetëdija duhet të mësojë të qëndrojë vetëm, pa shpërblim, pa ngushëllim. Vetëm atëherë mund të lindë pavarësia e vërtetë, që nuk varet nga asgjë e jashtme apo e brendshme për ekzistencën e saj.
Sipas mësimit të Gurdjieff-it, kjo fazë ndan ata që duan vërtet transformim nga ata që duan vetëm përvoja interesante dhe gjendje të këndshme. Kur të gjitha mbështetjet zhduken dhe nuk mbetet asgjë përveç vetëdijes së zhveshur që përballet me zbrazëtinë e vet, shumica tërhiqen. Ata kthehen në gjumë, ndoshta ruajnë interes intelektual për mësimin, por braktisin praktikën reale. Disa të paktë që qëndrojnë përtej kësaj braktisjeje zbulojnë diçka që nuk mund t’u shpjegohet atyre që nuk e kanë përjetuar: vetëdije që vazhdon edhe kur çdo “arsye” për të vazhduar ka zhdukur, duke treguar se ajo nuk varet më nga motivet apo mbështetjet.
7. Vdekja e vetes së rreme dhe ringjallja si zhvillim i trupave më të lartë
Ajo që “vdes” në kryq, në interpretimin ezoterik, nuk është thjesht trupi fizik (edhe pse Gurdjieff-i e pranonte realitetin historik të kryqëzimit). Ajo që i nënshtrohet vdekjes është vetja imagjinare që ka dominuar vetëdijen që nga fëmijëria: uniteti i rremë që pretendonte se dëshirat kontradiktore përbënin një person të vetëm; personaliteti i huazuar nga opinionet e të tjerëve e nga kushtëzimi kulturor; autoriteti i pandërgjegjshëm i zakonit që shtirej si vullnet i vërtetë.
Kjo vdekje nuk mund të mbetet thjesht metaforike ose intelektuale. Gurdjieff-i ngulte këmbë se diçka duhet të vdesë realisht përbrenda: strukturat e rreme duhet të çmontohen faktikisht, përmes viteve të vetëvëzhgimit të qëndrueshëm dhe vuajtjes së vetëdijshme, pjesë pas pjese.
Kryqi përfaqëson pikën ku ky unitet i rremë nuk mund të mbahet më: vetëdija ka depërtuar aq thellë sa shtirja bëhet e pamundur. Njeriu sheh se ajo që ka quajtur “veten” ishte një trill i përshtatshëm; se pothuajse asgjë në psikologjinë e vet nuk i përket realisht atij. Kjo nuk ndihet si “kuptim filozofik”, por si vdekje: si humbje e gjithçkaje që është besuar për veten.
Pa këtë vdekje, mësonte Gurdjieff-i, nuk ka lindje të vërtetë të brendshme. Struktura të reja nuk mund të shfaqen për sa kohë që të vjetrat mbajnë territorin. Diçka e vërtetë dhe e përhershme nuk mund të ndërtohet nga materiale krejtësisht të huazuara dhe mekanike; e vjetra duhet të vdesë tërësisht që e reja të nisë të marrë formë.
Gurdjieff-i largohet rrënjësisht nga mësimet tradicionale të krishtera duke këmbëngulur se “ringjallja nuk është e garantuar”. Në mësimet e tij, ai deklaronte se vetëm diçka reale mund të ringjallet. Nëse njeriu e kalon gjithë jetën në ekzistencë mekanike, duke mos zhvilluar asgjë përtej asaj që i dha natyra në lindje, atëherë asgjë nuk mbijeton pas vdekjes fizike: makina thjesht ndalon funksionimin dhe përbërësit e saj kthehen në rezervat kozmike nga ku ishin huazuar.
Ringjallja bëhet e mundur vetëm nëse njeriu ka zhvilluar atë që Gurdjieff-i e quante “trupa më të lartë”: trupin astral, trupin mendor dhe trupin kauzal. Këto struktura, të diskutuara në “In Search of the Miraculous” dhe simbolikisht në “Beelzebub’s Tales”, nuk jepen automatikisht; ato duhet të ndërtohen përmes një pune specifike që shumica nuk e ndërmarrin kurrë.
Materialet për trupat më të lartë vijnë nga transformimi i vetëdijshëm i tre ushqimeve: ushqimit fizik, ajrit dhe përshtypjeve. Kur këto përpunohen mekanikisht, ato prodhojnë vetëm atë që kërkohet për të ruajtur ekzistencën fizike. Kur vetëdija merr pjesë në këtë proces, prodhohen substanca shtesë më të rafinuara, që mund të depozitohen dhe të përdoren gradualisht për të kristalizuar struktura të përhershme që mbijetojnë përtej organizmit fizik.
Ringjallja përfaqëson shfaqjen e një qendre të përhershme të vetëdijes, e bërë e pavarur nga trupi fizik. Ky “Unë i vërtetë”, siç e quante Gurdjieff-i, nuk varet më nga reagimet mekanike, kushtet e mjedisit apo funksionimi i trupit për ekzistencën e vet. Ai fiton një lloj “pavdekësie”, edhe pse Gurdjieff-i theksonte se as kjo nuk është absolute, por përfaqëson mbijetesë në një nivel tjetër të organizimit kozmik.
Ai që i nënshtrohet kryqëzimit të brendshëm – që lejon personalitetin e rremë të vdesë ndërkohë që ruan vetëdijen nëpërmjet këtij procesi – krijon kushtet për këtë ringjallje. Ajo që “ringjallet” nuk është personaliteti që vdiq; ai mbetet i vdekur. Ajo që del në pah është diçka që është ndërtuar gradualisht përmes viteve të punës, ndërsa personaliteti i rremë ishte ende dominues – diçka reale, të cilës vdekja e personalitetit më në fund i lejon të veprojë në mënyrë të pavarur.
8. Humbja e kuptimit ezoterik dhe ftesa për kryqëzim të brendshëm
Sipas kuptimit historik të Gurdjieff-it, të krishterët e hershëm e kuptonin kryqëzimin si proces të brendshëm që duhet ta përjetonin vetë dhe ringjalljen si diçka që duhet ta arrinin përmes punës specifike. Me kalimin e brezave, kisha e ruajti tregimin, ndërsa përmbajtja u avullua: simbolet mbetën, por kuptimet u harruan ose u fshehën qëllimisht; ritualet u shumëfishuan, duke krijuar ceremoni rreth ngjarjeve që fillimisht ishin udhëzime për punë të brendshme.
Procesi i transformimit u bë diçka për t’u besuar, në vend që të ishte diçka për t’u përjetuar. Kur krishterimi institucional dominoi civilizimin perëndimor, pak mbeti nga bërthama ezoterike: njerëzit adhuruan kryqin si simbol i shenjtë, duke shmangur procesin që ai përfaqëson; festuan ringjalljen si mrekulli historike, pa tentuar kurrë punën e brendshme që e bën të mundur ringjalljen individuale; ndërtuan struktura teologjike mbi “shpëtimin përmes sakrificës së Krishtit”, ndërkohë që humbën thelbin: Krishti demonstroi çfarë kërkon transformimi, nuk e kreu atë në vend të të tjerëve.
Sipas Gurdjieff-it, humbja nuk vjen vetëm nga “komplotet” apo korrupsioni, megjithëse këto luajtën rol. Problemi më i thellë është se dija e vërtetë ezoterike nuk transmetohet dot vetëm me fjalë; ajo kërkon transmetim të drejtpërdrejtë nga mësuesi te nxënësi, brenda kushteve specifike që mbështesin punën reale. Kur këto shkolla të gjalla zhduken, mësimet e shkruara shtrembërohen gradualisht deri sa mbesin vetëm format e jashtme. Kisha ruajti “trupin” e krishterimit, ndërsa “shpirti” u largua.
Sfida që i vuri vetes Gurdjieff-i ishte ta rimerrte këtë shpirt, ta përkthente urtësinë e lashtë të transformimit njerëzor në forma që mendja perëndimore mund t’i kuptonte dhe t’i zbatonte. Në interpretimin e tij ezoterik, kryqëzimi kuptohet si vuajtja e pashmangshme që lind kur vetëdija reale përballet me jetën mekanike, duke çuar në vdekjen e identitetit të rremë dhe në mundësinë e lindjes së qenies së vërtetë.
Kjo nuk është doktrinë fetare e rehatshme që ofron shpëtim përmes besimit; është psikologji praktike që përshkruan procese reale, të cilat do t’i hasë kushdo që përpiqet me të vërtetë të zgjohet. Kryqi që njeriu mban si bizhuteri, ose që e sheh në kisha, është diagram i transformimit. Krishti përfaqëson parimin e vetëdijshëm që duhet të zhvillohet brenda vetes.
Kryqëzimi përshkruan çfarë i ndodh gjithçkaje të rreme, kur vetëdija refuzon të heqë shikimin. Ky proces nuk mund të shmanget nga ai që dëshiron vërtet zgjim: nuk ka rrugë të shkurtra, nuk ka metoda të rehatshme, nuk ka teknika që prodhojnë transformim pa vdekjen e asaj që njeriu imagjinon se është. Personaliteti i rremë nuk do të tërhiqet “me dëshirë”; ai duhet të kryqëzohet përmes përpjekjes së qëndrueshme të vetëdijshme, që refuzon të identifikohet me reagimet mekanike edhe ndërsa ato vazhdojnë të shfaqen.
Pyetja që shtrohet nga mësimi i Gurdjieff-it nuk është teorike: a është njeriu i gatshëm t’i nënshtrohet realisht asaj që simboli përfaqëson? Shumica preferojnë të adhurojnë kryqin, sesa të kryqëzohen mbi të; duan ringjallje pa vdekje, vetëdije pa vuajtjen që zbulon gjumin mekanik, transformim pa sakrifikuar iluzionet e rehatshme.
Megjithatë, mësimi mbetet i disponueshëm për ata që e njohin gjendjen e tyre reale dhe duan vërtet ta ndryshojnë. Kryqi qëndron njëkohësisht si paralajmërim dhe si ftesë: transformimi është i mundur, por kushton gjithçka që njeriu beson se është. Vetëdija e vërtetë mund të shfaqet, por vetëm përmes vdekjes së vetes së ndërtuar që ka drejtuar jetën që nga fëmijëria.
Nëse një njeri është gati të ndalojë së adhuruari simbolet dhe të nisë procesin real që ato përfaqësojnë, mësimi sugjeron të braktisë kërkimin e mësimeve të rehatshme dhe të përballet me kryqin që pret çdo kërkues të vërtetë. Kryqëzimi që shmanget vazhdimisht është e vetmja rrugë drejt ringjalljes që pretendohet se dëshirohet.
